Menu

 Amedeo Modigliani ( 1884-1920 )

 

Γεννημένος στο Λιβόρνο της Ιταλίας στις 12 Ιουλίου 1884 από γονείς Ισραηλίτικης καταγωγής τον Φλαμίνιο Μοντιλιάνι και την Ευγενία Γκαρσέν, ζει τα παιδικά του χρόνια στο Λιβόρνο μια ξένοιαστη ζωή στους κόλπους της ευκατάστατης οικογένειάς του. Τα προβλήματα υγείας που θα τον ταλαιπωρήσουν σ’ όλη του τη ζωή και θα τον στείλουν τελικά στον θάνατο αρχίζουν το 1895 όταν παθαίνει βαριάς μορφής πλευρίτιδα. Το 1898 τρία χρόνια αργότερα –μαθητής στο Λύκειο του Λιβόρνο- ένας τυφοειδής πυρετός, με πνευμονικές επιπλοκές τον κάνει να διακόψει οριστικά τις σπουδές του. Τότε είναι που βρίσκει διέξοδο στη ζωγραφική, πηγαίνοντας στο εργαστήριο του ζωγράφου Μικέλι. Αμέσως διαφαίνεται το ταλέντο του για την τέχνη, στην οποία θα επιδοθεί με όλο του το είναι. Η υγεία του όμως εξακολουθεί να είναι εύθραυστη. Το 1901 η φυματίωση τον προσβάλλει ξανά. Διακόπτει για άλλη μια φορά τις σπουδές ζωγραφικής και οι εύποροι γονείς του τον στέλνουν για ανάρρωση στο Κάπρι. Από κει θα επισκεφτεί διάφορες πόλεις της Ιταλίας, πόλεις των Τεχνών, ανάμεσά τους την Ρώμη και την Φλωρεντία. Γράφεται στη Σχολή Καλών Τεχνών της Φλωρεντίας το 1902. Δεν είναι ικανοποιημένος όμως από τον τρόπο διδασκαλίας των καθηγητών, γι αυτό τον επόμενο χρόνο μετακομίζει στην Βενετία για να φοιτήσει στην εκεί σχολή ζωγραφικής. Συνεχίζει ωστόσο να είναι ανήσυχος και ανικανοποίητος καλλιτεχνικά. Η Ιταλία δεν μπορεί να καλύψει πια τις καλλιτεχνικές του ανησυχίες αφού ο τόπος που τον γοητεύει είναι το Παρίσι η καλλιτεχνική πρωτεύουσα της Ευρώπης. Θα γράψει αργότερα ο Modigliani:

 

Μεγάλωσα σ’ ένα περιβάλλον όπου γινόταν ατέλειωτες συζητήσεις από διανοούμενους, για φιλοσοφία, ποίηση, ιστορία της τέχνης, μακριά από τα σχολεία λόγω της ασθενικής μου κράσης. Έτσι έμαθα γρήγορα για τους Έλληνες και Λατίνους κλασσικούς, την Θεία Κωμωδία του Δάντη, τους αγαπημένους μου συγγραφείς, Σπινόζα, Σέλλευ, Ιψεν, Μπακούνιν, Νίτσε, τους ποιητές Ουάιλντ, Μπωντλαίρ, Βερλαίν. Μορφώθηκα ιδιωτικά με μεγάλο ενθουσιασμό, έγινα μανιώδης αναγνώστης στις ατέλειωτες μέρες της αρρώστιας μου.

 

Γι αυτό όταν φθάνει στο Παρίσι το 1906 θα εντυπωσιάσει τον κύκλο των συμφοιτητών ακόμα και των καθηγητών του, με τις πολλές του γνώσεις γύρω από την Τέχνη. Νοικιάζει ένα διαμέρισμα στο Μπατω-Λαβουάρ περιοχή όπου κατοικούν οι Πικάσο, Βαν Ντόγκεν και άλλοι ζωγράφοι και άνθρωποι της Τέχνης. Ανάμεσα στην Μονμάρτρη και στο Μονπαρνάς θα περάσει την υπόλοιπη σύντομη ζωή του την σημαδεμένη από τόσες αρρώστιες ο άτυχος Modigliani.

 

Από το 1906 μέχρι το 1908 διαμορφώνει την δική του έκφραση και τεχνοτροπία, χωρίς να επηρεάζεται από τις επιδράσεις των Φωβιστών Βλαμένκ και Ντερραίν οι οποίοι τόση επιτυχία γνωρίζουν.Ο Modigliani δείχνει να μην ενδιαφέρεται για την προσωπική προβολή και καταξίωσή του, αλλά συνεχίζει τον δικό του μοναχικό δρόμο στην ζωγραφική. Μιλώντας γι αυτή του την ζωγραφική περίοδο μπορούμε να πούμε ότι ο καλλιτέχνης βρίσκεται πολύ κοντά στον Τουλούζ-Λωτρέκ και στον Πικάσο της ροζ και γαλάζιας περιόδου. Είναι η εποχή που το έργο του βρίσκει ένθερμο υποστηρικτή στο πρόσωπο του φιλότεχνου γιατρού Πωλ Αλεξάντρ ο οποίος αγοράζει τους πρώτους πίνακες του Modigliani για να τον ενθαρρύνει και του προσφέρει χώρο για να εργάζεται. Το 1908 ο Modigliani γίνεται μέλος της Εταιρίας των Ανεξάρτητων Καλλιτεχνών. Μαζί τους θα εκθέσει την ίδια χρονιά στο Σαλόν των Ανεξάρτητων 5 πίνακες με γυμνά, που όλα μοιάζουν να είναι εμπνευσμένα από τις Ολλανδικές μορφές του Πικάσο, από τον κλουαζονισμό του Γκωγκέν και τα αραβουργήματα του Κλιμτ.

 

Το 1909 ο Modiliagni γνωρίζεται με τον Μπρανκούζε και συνδέεται μαζί του με βαθιά φιλία. Είναι η εποχή που γεννιέται στον καλλιτέχνη η επιθυμία να στραφεί στην Γλυπτική. Παραδίνεται σ΄ αυτήν με πάθος κάνοντας πολλά ταξίδια προσπαθώντας να αποτυπώσει στο μυαλό του όγκους και φόρμες και να βρει μεγάλα κομμάτια μάρμαρο για να υλοποιήσει τις ιδέες του. Αυτά συμβαίνουν μέχρι το τέλος του 1910 όταν ξαναγυρίζει στην πρώτη αγάπη την ζωγραφική, συμμετέχοντας σε δυο εκθέσεις με έργα του: το1911 με 6 πίνακες στο Σαλόν των Ανεξάρτητων και το 1912 στο Φθινοπωρινό Σαλόν, όπου βρίσκει ευκαιρία να παρουσιάσει 7 γλυπτά του όλα με ανθρώπινες μορφές με τίτλο: <<Κεφάλια, σύνολο διακοσμητικό>>.

 

Το 1914 στέκεται μια χρονιά καθοριστική για την μετέπειτα πορεία του ζωγράφου. Συναντάται με τον Πολωνό ποιητή Λεοπόλντ Ζμπορόφσκι παθιασμένο με την ζωγραφική του Modiliagni, που πιστεύει στην ιδιοφυία και το ταλέντο του ζωγράφου και αφιερώνει πολύ χρόνο και χρήματα, ενθουσιασμό και ενεργητικότητα για να κάνει γνωστό τον καλλιτέχνη στο ευρύ κοινό. Ταυτόχρονα τον βοηθά στην ιδιωτική του ζωή προφυλάσσοντάς τον από υπερβολές στο ποτό που απειλούν την κλονισμένη υγεία του Modiliagni. Είναι η πιο ήσυχη και δημιουργική περίοδος του Modiliagni με πάρα πολλές συνθέσεις κατά κανόνα προσωπογραφίες φίλων και γνωστών, ένα είδος στο οποίο ο Modiliagni έδειχνε ιδιαίτερη κλίση. Παρατηρούμε αυτή την περίοδο τάση για πειραματισμό στα έργα του, που φλερτάρουν ανάμεσα στον Πουαντιγισμό και τον Φωβισμό.

 

Το 1917 έρχεται στη ζωή του Modiliagni ο έρωτας με την μορφή μιας μαθήτριας της Σχολής Διακοσμητικών Τεχνών, της Ζαν Εμπυτέρν μόλις 19 ετών. Με αφορμή τον έρωτα ίσως έρχεται και η έμπνευση, με την παραγωγή του καλλιτέχνη να αυξάνει κατακόρυφα. Ζωγραφίζει συνεχώς με ρυθμό εξαντλητικό, με μια έντονη τάση προς τον Νατουραλισμό. Δεν υπάρχει πια εδώ κυρίαρχη η αυστηρότητα της φόρμας , οι γραμμές γίνονται πιο απαλές, αισθησιακές, τρυφερές γεμάτες ζωή φανερώνουν την βαθιά ανθρώπινη σχέση του ζωγράφου με το μοντέλο. Από τα σημαντικότερα έργα της περιόδου αυτής είναι:

 

<<Κυρία Πομπαντούρ>> το 1915, <<Ο Ανρί Λωράν καθιστός>> το 1915, <<Η Μαργαρίτα>> το 1916, <<Ο Λεοπόλντ Ζμπορόφσκι>> το 1916, <<Ο Χαιμ Σουτίν>> το 1917, <<Η Λούνγια Τσέχοφσκα>> το 1918, <<Το αγόρι με το γαλάζιο σακάκι>> το 1918.

 

Η πολλή δουλειά και η συναισθηματική φόρτιση κλονίζουν για άλλη μια φορά την υγεία του. Το 1918 εκθέτει στην γκαλερί της Μπέρτα Βάιλ γυμνά, αλλά η αστυνομία τον αναγκάζει να τα αποσύρει γιατί προκαλούν τα ήθη της εποχής. Αυτό είναι μεγάλο χτύπημα για τον καλλιτέχνη που αποσύρεται στην Κυανή Ακτή όπου έρχεται στον κόσμο η κόρη του,  καρπός της σχέσης του με την Ζαν Εμπυτέρν.

 

Την άνοιξη του 1919 το ζευγάρι επιστρέφει στο Παρίσι, ευτυχισμένο αφού μάλιστα περιμένουν το δεύτερο παιδί τους, σχεδιάζοντας να κάνουν κι ένα ταξίδι στην Ιταλία. Όμως η μοίρα άλλα ορίζει. Δεκέμβρη του 1919 ο ζωγράφος πέφτει άρρωστος βαριά με νεφρίτιδα και φυματίωση. Διπλό χτύπημα στο οποίο δεν αντέχει ο εύθραυστος οργανισμός του. Στις 24 Ιανουαρίου του 1920 μετά από μια νέα κρίση ο Modiliagni πεθαίνει σε ηλικία 36 χρόνων. Τραγική φιγούρα η Ζαν Εμπυτέρν με το δεύτερο παιδί τους στην κοιλιά μη αντέχοντας στον θάνατο του αγαπημένου της αυτοκτονεί δυο μέρες αργότερα.